
رةطةزى كورد
بةشى يةكةم.
كوردلةخاويَنترينرِةطةزى نةتةوةكان رؤذهةلاتى ناوةراستة كة دانراوة بةلانكةىثيَشكةوتنىكؤن. هيَشتا ميَذووى كورد بةتةواوى رون نةبؤتةوة بؤيةميَذوونوسان بة ثىَئارةزووى مةبةستى خؤيان جونيان نوسى بىَ نوسيويانة,مةبةستى بةرودوايانئةوة بووة كة بطةمة ئةو ئامانجةىئةونووسين و ميَذوةىبؤ دةنوسن ئيتروجدانيان خستؤتة لاوة يان نةيان خستووةراستيان كردوة بةذيرليوةوة ياننةيان كردةجياية بةلام زور بةىنوسينةكانيان تاكة تاكةياننةبيَت هةموىدوورن لةراستى و هيض بةلَطةو سةرضاوةيةكىميذوويان نةبووةوةبةلطةىميَذوويان بةدةستةوة ةنةبووة كة راستى نوسينةكانياندةرخةن وثيشان بدةن هةنديَكيان ووتويانةكوردةكان (سامين ) يان(توركن) هةنديَكىتريش لةبةرئةوةى كة زبانى كوردى نزيكةلةزمانى (فارسى) يةوة ووتويانةكوردةكان ئيرانينو فارسن ,بةمجؤرة بريارةكانيانتةواو نين و بيَوذدانانةكةوتونةتة ناوميذووةكةمان برياريَكى راست نةبووة ببيَتةناساندنىنةتةوةكةمان كة نةتةوةكىجيايةو سةلماندراوة كة كورد نةتةوةى كى ئارين وةلة خيَلةكانى ((زاطرؤسن))
ضينى يةكةمى رطةزى كورد نةتةوة كؤنةكانى زاطرؤسن كةريَزة شاخيَكة لةبةشةكانىشاخى ئارار
خالى يةكةم لةناو نةتةوةكانى سنورى كوردستان
جودىنةتةوةيةكىبةناو بانط لةنةتةوةكانى زاطرؤست بوة وولاتى((ئاكاد)) سومةريان داطيركردوة لة((2649ث ز)) دا وةماوةيى سةدو بيستو ثينج سالحكومرانيان كردووةلةليستى ناوىثاساكان كة دؤزراوةتةوة (لةنيثور) ناوىبيست و يةك ثاشايى جودىتيداية وادةردةكةويَت ناوى كة حكومةتى جودىوولاتةكةى خؤيى بةجىَ هيشتوةهاتؤتة حكومرانىوولاتى ((ئاكادوسؤمةر))يانكردوة وةك وولاتيَكى داطير كراوثاشاو دةسةلاتةكانى(لةطش)ناضاربون سةر ئةمجودى دابنويَنن كة دواثاشا ناوى(بريكان ) بوو. لة ضةرخىشانزةهةمدا لة((2524))ث ز ((ئور))حكومةتى جودىيةكان لةناو برد لةئاكاد عشايرةكانى ئةمنةتةوةية ناضار بوون بةطةرانةوةبؤناو شاخةكانى ((زاطرؤستالةويَدابةرطريى بكةن ناوى جودى يةكان بؤجارىدووةم لةضةرخى سيانزة هةم ث ز داهاتوة لةو شةرةنةداكةلةطةل ئاشوريةكانكردوويانة لة ميَذووى جودى ئالوطوؤرى هةية لة نيَوان ئةموشةيةو وشةيىكؤرتى دا وادةردةكةوى ئةم دوو وشةيةناوى يةك نةتةوةى بن
خالى دووةم لؤلؤبوم
ئةم نةتةوةية لةناوضةيى شارةزوور دا نيشتة جى بوون بةلام بةتةواوى ديار نيةكةى هاتون
ئةليَن لؤلؤيىيةكان باثيرة طةورةى لورِةكانى ئيَستان وة بةلطة كونةكانىئاشوريةكان دةليَن لؤلؤ زور ولاتيَكى ثيَشكةوتو ئاوةدان بووة
رؤذهةلاتىشوناس ((ديظر))((1)) لةثةرتو كةكةيا ((ثةيوةندى زبان ووشةىكوردى))دائةليَت ووشةى (كوزيوى) زؤر طرنطة لةباسكردن رِطةزى جى نيشانىكوردستاناوةئةليَت ووشةى (كاردا يان كاردؤخىو كؤتوخىو كوردى و كاراك وسيرنى و طودياىوكوردئين و كاددوو كارداواية ..................هتد)هةمووش دةطةريَنةوةسةررةطةزيَك لةطةل ئةوشا كة ووشةو قسة كردنا جياوازيان هةية
خالى سيَهةم نةتةوةيى كؤشو
نةتةوةيةكةلةنةتةوةكانىزاطرؤسسةرةتا لة كرمةشاندا نيشتة جيَبوون ئةمانكؤضةر نةبوونبةلكو نيشتةجيَى ئةسلى بون رويان كردة رؤذ هةلاتى((بابل)) ئاكادية كانثيان دةوتن(كاشو) ئةمانةناويان لة ثةرتوكى ثيرؤز هاتوة بة ((كوش))
خالى جوارةم نةتةوةى كالدى
وازانراوةكةئةم نةتةوةية لةكاتيَكى نةزانراوا لةرؤذ هةلاتى ئاسيايىبضوكةوةهاتونةتةناوضةى طؤلى وان بةثىَى داستانةكانى ئاشوريةكان وة بةثيَى بةلطةكؤنةدؤزراوةكان كة تايبةتىشةرةكانى (سةرجون) ى دووةم ثاشايى ئاشوريةكانئةليَتسنورى حكومةتى خاليدو كالدىلةكاتيَكدا بةشى ذوورةوة تا طؤلى(طوطجة) وةئةسكةندةر لة قةفقاز وة لة رؤذ ئاواوة تاروبارى فرات وةلةخوارةوةتارواندوز ئاوى زاب وة لةرؤذ هةلاتةوة تاطؤلى ورمى بوةوةبؤماوةيةك لةسورياشداحكومرانى كردوة ثايتةختى ئةم حكومرانية شارى (تؤسثاس)بوة كة(وان)ى ئيستاية يةكةمثاشاى كالدى ساردوريس بوة لة 840ث ز دا لةناوضوة
سةرجاوةى زؤرم لة رؤذ هةلات شوناسيكى سؤظيةتية مينؤسكى ميذوو نوس وةرطرتوة
نوسينى ريَكان طةردى بةشى يةكةم
بةشى دووةم لةبابةتةكة
ضينى دووةم لةرةطةزى كورد
ميدياكانبةلطةىتاريخيةكانى ضةرخى حةوتم و هةشتم نؤيةمى ث ز زةمانىئاشوريةكان دةرىدةخا كةطؤرينيَك لةرؤذهةلاتى كوردستانا رويداوة بةهؤى كؤض كردن نةتةوةئارى يةكانةوة (هندو ئةورووثى ) لةرؤذهةلاتى دةريايىقةزوين تا وولاتىميديا(رؤذهةلاتى كوردستان ) يان ذورى رؤذئاوايى ئيران يةكةم كةس كةناوىميدياىهيَناوة ثاشايىثيَنجةمى ئاشوريةكان لةسالى823-180ث ز ئةمميديانةلةدواىئةم تاريخة بونة هؤى تةنطو جةلةمةوة هةرةشةيان لةحكومةتىئاشوريةكان دةكردلةهةموو كاتيَكا. يةكةمجار ناوضةى رؤذهةلاتىولاتى ميديايانداطير كردبةداهاتنى ضةرخى حةوتةم دةسلاَتى ئةم ميدياىيانة كشان بةسةر هةموووولاَتاكةلةدوايدا ناونرا ميديا وة نةتةوةى ثارسالَيش كوتةذيَر دةستيانةوةكةدراوسيَيان بوون و بةخزمايةتيش دةطةيشتنة يةكئينجا شارىئةقباتان-هةمةدان ئيَستايان بنا كردو كرديان بةثايتةختىحكومةتةكةيان
لةسالى625ثز شا (ئةبو ثؤلاسةر ) ى ئاشورى كةسةر بةخؤيى لةشارى بابل بلاَوكردةوةلةطةلميديايى يةكان (((سشى)تيَبينى))) يةكان دؤستايةتى طرت لةدذىحكومةتىنةينةوا وة لةناوبردنى شارى نةينةوةىويَرانكرلة سالى 612ث ز((كةىئةخسار-كةخسرةو )) شايى ميدياحكومةتى ئاشوريةكانىلةناوبرد بةمجؤرةئيمثراتؤرى ميديا كان دامةزراند زؤر ثيَشكةوت و طةشةيى كردسنورى هةرلةبوخارا وةتا رؤذهةلاتى روبارى قزل ئيرمةق ولة دةريايى قةزوينةوةلةبةشىذورودا تا خةليجى فارس لةبةشى خواروودا ئةم ئيمثراتؤرة طةورةيةلةسالى550ثز كةشاكةى ناوىئيستياغ ئيخو ويكو بو شايى ئةخمينى كؤرش لةناوىبرد
ثةرتوكىئيرانى قوديم نوسةر ميرالدولة لةلاثةرة 57دا ئةليَتزبانى ميديا يىيةكانهةر ئةو زبانةية كة كورد قسةيى ثيَدةكةن يان هيض نةبىَبناغةيى ئةمزبانةية بةم بؤنةوةيةوة نيشتمان و خؤثنةوةنةتةوةى ميديابةرةطةزى ئةسلىنةتةوةى كورد دادةنريَت
ناير نةهرى ئةم نةتةوةية لةثيَش كؤضى نةتةوةكانا لةدوايى لةكوردستانا نيشتةجىَبون لةزمانى حكومةتى ئاشوريةكان ناويان هاتوة
ميجةرسؤنئةليَت نةتةوةى نايرى لةكوردستانى ناوةراستا ئةذينلةنيَوةندىضةرخىدوانزةهةم و ثانزةهةمى ث ز دا ئةم نةتةوةية لةكاتى خؤيدازؤر ئازاوضالاكبوة ئاشوريةكان شةرى زؤريان لةطةل كردوونة عشيرةتةكانىكةئيَستا لةناوضةى نةهرىَو شةمدينان دان ثاشماوةى ئةم نةتةوة كؤنةن
كاردوخى
دووباسهةية كةئةم نةتةوةية كةتوشى طزينفون هاتن لةكاتى طةرانةوةى دةهةزارسةربازةيؤنانيةكان لةئيرانةوةبو بؤيؤنان لةسالى 401ى ث ز دا باسى يةكةمووشةىكاردؤخى ناويَكى طؤراوة هةلطةرةوةيةلة ووشةى طوتىكةنةتةوةيةكى كؤنةلةجينىيةكةمدا بةثيََى زةمان و رؤذ ووشةكة طؤراوة
باسىدووم :.نةتةوةىكاردؤخى رةنطةهاتبنة وولاَتى كوردستان و تيا نيشتةجى بوبنلةكاتيكا ميديايى يةكان وة فارس ةكانهاتنة نيشتمانة كةيان و تيا نيشتةجىَبوون .وة يانلةناوةراستى ضةرخى حةوتةمى ث زداو لةدوايى دا زال بوون بةسةرعةشايرونةتةوةكان كوردستانا وة تيَكةلَ بةهةموويان بوون و ثىَ يانةوةلكان بةثىَ ىباسى يةكةم ئةم نةتةوةية يةكيكة لةنةتة وة كانى زاطرؤس ى كونوةبة ثىَ ىباسى دووةميةكيَكة لة نةتةوة ئارى و ئةوروثى
كزينفؤنلةثةرتووكيَكى ئةنا ياسيس يدا ئةليَت نيشتمانة كةيان ريَذةئةكيَشىتادةطاتة بؤتان سةريان بؤكةسدانةنواندوة ولةذيَر دةسةلاَتى كةسا نةبوونتةنانةت سةرياندانةنواندوة بؤئةردةشيَريش واتا سةريان نةبؤ دةولةتى فارسو ئةرمةنيةكانيشدانةنواندوةو لة ذيَردةستيان نةبونةوة ووتويةتى ئةو دةردةسةرىَيةىكةهاتؤتة رىَ يان بةدةستكاردؤخيةكانةوة نةيان ديوة لةسوثاطةورةكانى فارسيش كاردؤخى يةكان سوثايى كزينفونيان ئابلوقةدابو لة نزيكدةربةندى بازيانكة ئةكةويَتة نيَوان ضةمضةمالَ وسليَمانى ئيَستا وة ئةمنةتةوةية ئةسلىكوردن سةربة خؤيان ثاراستوة بةدريَذايىضةرخةكان
بؤيةكةم جار ناوبردنى كورد
سيرسندنىسمس ئةليَت لةكاتى لةناو ضونى حكومةتى ئاشوريةكانا و لةوةوثيَشيشزؤرجارناوى كورد براوة مستر هؤل لةثةرتووكى رؤذهةلاتى دوور يدالةلاثةرة511دائةليَت ئاشورناسر ثال كةدواين ثاشايى ئاشوربوة هيرشىبردؤتة سةر شارى مانسبؤئةوةى سةرى ثىَدا بنويَنىَ بةلام سةرنةكةوت وة ودةرةقةتيان نةهاتوةلةسالى 646ث ز دا سميس ئةمكوردانةى داناوة بة كاردؤخىيان كة كزينقؤن ناوىبردون لةثةرتوكى ئةنا باسيس يدا
كورتةى قسةى لم باسةوة ئةوةية كة دوو باسى زؤر لةيةكتر نزيك تر هةنةدةريارةى رةطةزى كورد
يةكةميانكوردلةرةطةزىنةتةوةكانى زاطرؤسن لؤلؤ جودى يان طوتى كاساى خاليدىسوثارىكةئةمانةقفقاسين لةئةسلاَ وةك هةنديَك لة رؤذهةلاَتة شؤناسةكانباوريانواية كةطؤراون بة ئارى لةذيَر تةئسيرى لافاوى كوضةريةكاناكةرويداوة لةضةرخىهةشتةمو نؤيةمى ثيَش زاينى دا.
ميديايى و كاردؤخى و كورد لةنةتةوة و رِةطةزى ئةم هةموو نةتةوانةن بةكؤمةلَ
دووةم:كوردلةرةطةزى ئارىو هندو ئةوروثين تةواون واتة ميديا ى و كاردؤخى نئةمباسة زؤرلة ميَذوو نوسان و شارةزايان و ثزيشكانى ميَذووتأييدى ئةكةن
نةتةوةكانىجيهانبةزؤرى كوردةكانيان بةناوى جياواز ناوبردووة بةلاَم لةمدوو باسةىسةرةوةهةر كاميان راست بيَت بةهةموو جؤريَك دةردةكةويَت كةكوردنةتةوةيةكىرةسةنةو زؤر روشن بيرو ثيَشكةوتو بوةو زؤريش لةدةميَكةوةلةنيشتمانىئيَستاىدا نيشتة جى بووة..
نوسينى ريَكان طةردى
Bewar.kurdi@yahoo.com